بررسی و تبیین نسبت ها و پیوندهای مفاهیم چندفرهنگی‌، شهروندی و صلح با تأکید بر زمینه ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
علیرضا صادقی
دانشیار مطالعات برنامه درسی و آموزش چند فرهنگی دانشگاه علامه طباطبایی
10.22034/ipsan.2026.584347.1012
چکیده
این مقاله سه هدف اصلی و مرتبط به هم دارد؛ ابتدا قصد دارد، نسبت ها و پیوندهای سه مفهوم چندفرهنگی، شهروندی و صلح را با توجه به ادبیات نظری موجود مورد تبیین و مقایسه قرار داده، سپس با استناد به مباحث تاریخی و اسناد مربوطه، وجود این نسبت ها و پیوندها را با شرایط ایران انطباق دهد. در پایان در پی غنی‌سازی گفتمان علمی و ارائه بینشی کاربردی برای تقویت همزمان این سه مفهوم است. روش پژوهش: روش مورد استفاده در این پژوهش، روش تحلیلی – استنتاجی است. رویکردی نظریه‌محور که در آن پژوهشگر از یک چارچوب نظری یا فرضیه از پیش تعیین‌شده شروع می‌کند و سپس داده‌ها را برای تأیید یا اصلاح آن نظریه تحلیل می‌نماید. یافته ها: یافته های این پژوهش نشان داد که درک برخی مفاهیم، با فهم برخی دیگر از مفاهیم مرتبط، ارتباط دارد. به عنوان نمونه، نمی توان مفهوم چندفرهنگی(تنوع) را بدون درک مفاهیم مرتبط از جمله شهروندی، دموکراسی، عدالت و صلح تبیین کرد. درک این مفهوم هنگامی می تواند معنی دار باشد که با مفاهیم مرتبط دیگر در پیوند باشد. فهم روابط میان تنوع(چندفرهنگی‌)، توزیع عادلانه منابع و فرصت‌ها بدون هر گونه سلسه مراتب و عدم تبعیض(شهروندی) و تحقق وضعیت مطلوب جمعی(صلح مثبت)، نیازمند یک چهارچوب نظری یکپارچه است. . مقاله تأکید دارد سه مفهوم؛ چندفرهنگی ، شهروندی و صلح، اجزای یک سیستم پویا هستند که فقدان یا ضعف هر یک، دستیابی به دیگری را ناممکن یا شکننده می‌سازد.
کلیدواژه‌ها
چندفرهنگی گرایی
شهروندی
صلح
زمینه
ایران

عنوان مقاله English

Examining and Explaining the Relationships and Linkages between multiculturalism, Citizenship, and Peace with an Emphasis on the Iranian Context

نویسنده English

Alireza Sadeghi
Associate Professor of Curriculum Studies and Multicultural Education, Allameh Tabatabaei University
چکیده English

This article pursues three interconnected objectives. First, it explains and compares the relationships among multiculturalism, citizenship, and peace based on existing theoretical literature. Second, using historical discourses and relevant documents, it adapts these relationships to the Iranian context. Third, it enriches academic discourse and offers practical insights for reinforcing these three concepts simultaneously. The method is analytical-deductive. Findings indicate that understanding certain concepts depends on grasping their interrelated counterparts. For instance, multiculturalism cannot be adequately explained without related concepts such as citizenship, democracy, justice, and peace. The meaningful interpretation of multiculturalism is contingent upon its interconnection with these other concepts. Understanding the relationships among diversity (multiculturalism), equitable distribution of resources and opportunities without discrimination (citizenship), and the realization of a desirable collective condition (positive peace) requires an integrated theoretical framework. The article argues that multiculturalism, citizenship, and peace are components of a dynamic system wherein the absence or weakness of any one component makes achieving the others either impossible or fragile.

کلیدواژه‌ها English

Multiculturalism
citizenship
pace
context
iran
Abu-Nimer, M. (2001). Conflict resolution, culture, and religion: Toward a training model of interreligious peacebuilding. Journal of Peace Research, 38(6), 685-704.
Badamchi, M. (2025). Can Kymlicka's liberal multiculturalism be exported to Iran? The challenge of multi-national federalism and the neglected role of religion. In J.-F. Caron & F. Boucher (Eds.), Multicultural citizenship: Legacy and critique (pp. 175-198). Routledge.
Banks, J. A. (2004). Handbook of Research on Multicultural Education (2nd ed.). Jossey-Bass.
Boulding, E. (2000). Cultures of peace: The hidden side of history. Syracuse University Press.
Doyle, M. W. (1983). “Kant, Liberal Legacies, and Foreign Affairs.” Philosophy & Public Affairs, 12(3), 205–235.
Eliassi, B. (2024). Minoritized communities in Iran: The struggle for unconditional equality. Iranian Studies, 57(2), 1-6. 
Farahani Najme, K. (2024). Hope amid violence: Youths' agency and learning experiences to transform social conflicts in non-democratic settings. International Journal of Social Pedagogy, 13(1), 1-18. 
Fukuda-Parr, S. (2003). The human development paradigm: operationalizing Sen's ideas on capabilities. Feminist Economics, 9(2-3), 301-317.
Galtung, J. (1969). Violence, peace, and peace research. Journal of Peace Research, 6(3), 167-191.
Ide, T. (2020). “The Dark Side of Environmental Peacebuilding.” World Development, 127, 104777.
Kant, I. (1795). Perpetual Peace: A Philosophical Sketch.
Kymlicka, W. (1995). Multicultural Citizenship: A Liberal Theory of Minority Rights. Oxford University Press.
Lederach   -, J. P. (2005). The Moral Imagination: The Art and Soul of Building Peace. Oxford University Press.
Martikainen, J., Farahani, H., & Musavi, S. N. (2025). Making sense of life in Iran: Afghan refugee youths' social representations through an arts-based approach. Journal of Community & Applied Social Psychology, 35(2), e70012.
McLaren, P. (1994). Multiculturalism and Postcolonial Critique. In Between Borders (pp. 192–204). Routledge.
Parekh, B. (2006). Rethinking Multiculturalism: Cultural Diversity and Political Theory (2nd ed.). Palgrave Macmillan.
Race, R. (2015). Multiculturalism and Education. Open university.
Richmond, O. P. (2014). Peace: A Very Short Introduction. Oxford University Press.
Robinson, O. C. (2026). Deductive qualitative research: an integrative approach to designing studies. Qualitative Research in Psychology, 1–25.
Russett, B., & Oneal, J. R. (2001). Triangulating Peace: Democracy, Interdependence, and International Organizations. W.W. Norton.
Salimi, E. A., & Rahimi Rad, M. (2024). Nurturing multiculturalism in Iranian EFL teacher education: An in-depth scrutiny of experts' and teachers' perceptions. Asian-Pacific Journal of Second and Foreign Language Education, 9(1), 1-22.
Sjoberg, L. (2015). “Gender and Peace.” In The Palgrave Handbook of Gender and Development. Palgrave Macmillan.
Stewart, F. (2010). Horizontal inequalities and conflict: Understanding group violence in multiethnic societies. Palgrave Macmillan.
Taylor, C. (1992). Multiculturalism and "The Politics of Recognition". Princeton University Press.
UNESCO. (2014). Global citizenship education. Preparing learners for the challenges of the 21st century.  
United Nations UNESCO. (2009). Investing in Cultural Diversity and Intercultural Dialogue. UNESCO Publishing.
مطالعات صلح
دوره 1، شماره 2
تابستان 1404
صفحه 21-46